Zijn gereedschap

 Gereedschap is was en blijft voor elk vak een belangrijk hulpmiddel om de werkzaamheden op een prettige manier uit te voeren. Voor het vak van hovenier hebben we het geluk dat er ook al eeuwen  land en tuinbouw is uitgeoefend in onze lage landen. Veel gereedschap van de hovenier en groenvoorziener is dan ook afgeleid van de agrarische sector.

Hier onder een bijdrage over dit onderwerp van Lenneke Berkhout:

 

‘Goet gereedschap is het halve werk’ 

Een verstandig hovenier is voor al noodtsakelyk dat hy hem versiet van goet hofgereedschap, want men seyt, goet gereedschap, is het halve werk’, schreef Jan van der Groen in 1669. Van der Groen was hovenier van de prins van Oranje. Goed gereedschap was nodig om het hovenierswerk goed te kunnen verrichten. Van der Groen nam in zijn boek Den Nederlandtsen Hovenier een overzicht op van het gereedschap waarover een bekwame hovenier moest kunnen beschikken (zie prent hiernaast: een boomschaar om takken te snoeien (A), een ‘rupsyser’ om rupsennesten uit bomen te halen, maar ook handig om peren te oogsten (B), een entmes (C), een hark (D), een snoeibeitel om boomtakken af te hakken (E), een ‘klouwe’ om onkruid te verwijderen (F), grote en kleine messen (G), een entzaag (H), een kapmes (I), een ‘palmschaer’ om buxus en hagen te snoeien (K), een ijzeren beitel om hout en wortels open te klieven (L), een houten hamer (M), een troffel om kleine planten uit te graven (N), een spade (O), een riek (P) en een ‘grave’ (Q). Verder had een hovenier een kleine gieter, glazen lantaarns om bloemen en planten te beschermen, een kruiwagen, aardboren, potten, bakken, tobben en niet te vergeten vallen om mollen, ratten en muizen te vangen.

 

TUINGEREEDSCHAP uit de NEDERLANDTSEN HOVENIER van JAN VAN DER GROEN

 Aan het eind van de zeventiende eeuw hadden tuinen van vooraanstaande lieden meterslange hoge hagen. Het onderhoud van deze hagen was veel werk. In het voorjaar en aan het eind van de zomer moesten deze hagen gesnoeid of in 17deeeuwse termen ‘gescheerd’ worden. Aanvankelijk gebeurde dat met een heggenschaar zoals we die nu ook nog kennen (afbeelding 1) en met een sikkelvormig scheermes dat was bevestigd aan een lange stok (afbeelding 2). Aan het eind van de 17deeeuw werd een zogenaamde scheerbank ontwikkeld, die het voor hoveniers makkelijker maakten de bovenkant van de heggen te snoeien. Mits zij geen hoogtevrees hadden! Scheerbanken waren namelijk hoge houten, verrijdbare stellages waarop een hovenier kon staan. Via een trap klom de hovenier op de stellage om een hoge haag te snoeien (Afbeelding 3). Een bewaard gebleven inventarislijst uit 1756 van de buitenplaats Ouderhoek aan de Vecht noemt een scheerbank die maar liefst 9 meter hoog en 3.60 meter lang was.info:H.H. Pijzel-Dommisse, ‘18de eeuwse inventaris van een verdwenen buitenplaats: Ouderhoek’ in Jaarboekje 1978 van het Oudheidkundig Genootschap ‘Niftarlake’, 31.

Het hoge instrument maakte veel indruk. De scheerbank van de omvangrijke tuinen van Sion bij Delft, beroemd om de metershoge hagen, had zelfs een bijnaam en stond in de omgeving bekend als het ‘spook van Sion’. info:A. Baggerman en R. Dekker, ‘Het spook van Sion. Veranderende visies op jeugd en natuur in de later achttiende eeuw’ in De Achttiende Eeuw. Jaargang 2004. Documentatieblad werkgroep Achttiende eeuw, 153.


 

afbeelding t afkomstig van beeldbank Het Utrechts archief, D. Stoopendaal 1718-1719
Afbeelding 2 afkomstig van beeldbank Noord Hollands Archief hovenier met sikkelmes

 

 

afbeelding rechts Scheerwagen Bron:  Denis Diderot, Encyclopédie etc. (Bibliothèque nationale de France via Wikimedia Commons).

Afbeelding 3

Mechanisatie:

Het gebruik van machines in de hoveniersbranche is na de oorlog pas goed op gang gekomen. Buiten de maaimachine, die de mooie naam van Grasperkscheerder had, waren er enkel machines ontleend aan de landbouw en het boerenbedrijf.

De COM het Centraal Orgaan Mechanisatiebedrijven bestond in 2007 50 jaar. Deze club, van origine landbouwmechanisatiebedrijven maar ook smederijen en metaalbedrijven, stond ook klaar voor groenvoorzieners en de hovenier die machines nodig hadden. De leden van de COM blijken voor tuinders, groenvoorzieners, gemeentelijke groenbeheerders, greenkeepers op golfbanen en hoveniers een prima partner te zijn. Ondersteuning van VCA-keuringen, certificering en bedrijfsvoering blijken duidelijke meerwaarden te bieden. Verder is de COM een voorlichter, dealer ondersteunend en adviseur voor haar leden.

Op haar 50 jarig jubileum was een tentoonstelling ingericht van oude en nieuwe machines.

Hier onder een bloemlezing